بدون تردید همانطوری که سهم شعرا و نویسندگان ایرانی در طول تاریخ، به‌ویژه شعرا و نویسندگان ماوراءالنهر در تثبیت نفوذ، اعتلا و گسترش زبان و ادب نوین فارسی تاجیکی غیرقابل انکار و بی‌نظیر است، همانگونه هم سهم و تأثیر علما و دانشمندان منطقه متمدن ماوراءالنهر از قرن‌های اولیه هجری تا چندین قرن بعدی در پیشرفت و رواج علوم عقلی و نقلی نه تنها در ایران بزرگ و کشور های همجوار، بی‌سابقه، بلکه در دنیای قرون وسطی نیز بی‌سابقه و ماندنی است. خراسان و ماوراءالنهر پس از ورود اسلام نه فقط کانون تجدید استقلال سیاسی ایران بود و در احیاء زبان و ادب فارسی نقش و تأثیر بی‌همتا داشت، بلکه حکما، عرفا و دانشمندانی را بوجود آورد که برخی از آنها در سطح جهانی مطرح بوده و می‌باشند.
یکی از عوامل انتقال میراث معنوی فرهنگ غنی فارس ـ تاجیک رواج زبان فارسی در قسمت بزرگی از آسیاست. زبان ادبی و معیار فارسی دری در طول مدت مدید و طولانی از سواحل دریای سیاه تا کناره‌های خلیج بنگال و از آسیای مرکزی تا آسیای صغیر یعنی ترکیه، به حیات خود ادامه داده و زنده بود و در طول چندین قرن به سرعت یک زبان بین المللی در قسمت بزرگی از آسیا رواج داشته است. از تمام انقلاب‌هایی که بعداز حمله مغول در آسیای‌مرکزی رخ داد هیچ یک قادر به برانداختن نفوذ زبان فارسی دری در آن نواحی نگردید، چنان که در طول دوره تیموری و صفوی و بعد از آن عده زیادی شاعر و نویسنده پارسی گوی در آن نواحی بوجود آمد و آثار زیادی را ایجاد کردند همانطوری که در قسمتی از ماوراءالنهر یعنی تاجیکستان و سایر مناطق تاجیک نشین، زبان و ادب فارسی ـ تاجیکی از بین نرفته و شعرا و نویسندگان بسیاری در این سرزمین آثار ادبی و علمی زیادی را تألیف و تقدیم جامعه ادب و فرهنگ نمودند.

دانلود كتاب: