راجع به سغد و سغدیان برای نخستین بار در متون فارسی باستان ـ كتیبههای خط میخی متعلق به شاهان هخامنشی و در اثر «تاریخ» هرودوت مورخ یونانی قرن 5 قبل از میلاد سخن به میان آمده است.
در كتیبههای زبان فارسی قدیم در میان ساتراپهای (ایالات) دولت هخامنشی از سغد نیز در اشكال لغوی سگدا و یا سگدا یاد میشود و موقعیت جغرافیایی آن در بین ایالتهای خوارزم و باختر معین میگردد. اما كتیبه داریوش در جریان توصیف بنای كاخی در شهر شوش پایتخت هخامنشیها حاكی از آنست كه بعضی سنگهای گرانقیمت این كاخ از سغد منتقل شدهاند. هرودوت ضمن توصیف سپاه كوروش پادشاه هخامنشی خاطر نشان میسازد «پارتها، خوارزمیها، سغدیان، گندران، دادیكها با همان اسلحهای به نبرد میرفتند كه باختریها مسلح بودند و سركردگان آنها عبارتند از آرتباز پسر فرنك در رأس پارتها و خوارزمیها، از آن پسر ارتی در رأس سغدیان، ارتیفی پسر ارتبان در رأس گندران و دادیكها».
سغد در متون كتاب اوستا نیز یادآوری میشود، در آنجا گفته شده كه گاوا سرزمین سغدیان است و آنرا اهورامزدا به عنوان دومین منطقه و از جمله بهترین اماكن بوجود آورد.
در اثر پتولیمی مؤلف یونانی قرن دوم میلادی راجع به سغد معلومات مفصل جغرافیایی وجود دارد، اما اطلاعات منابع قدیمی درباره زبان سغدیان خیلی اندك است. مثلاً استرابون جغرافیدان یونانی فقط با ذكر اینكه اهالی باختر (سرزمینی عبارت از شمال افغانستان و نواحی جنوب تاجیكستان و ازبكستان كنونی) و سغد تقریباً همزباناند.
راجع به سغد در منابع به زبانهای پهلوی، عربی، فارسی، تركی، سریانی، ارمنی، بیزانسی، چینی و تبتی نیز اطلاعات فراوانی به نظر میرسد.
از بررسی آثار خطی دوره بین قرون 8 و 9 میلادی معلوم است، زبان سغدی متعلق به شاخه زبانهای ایرانی شرقی بوده است، لیكن یك سلسله متون سغدی خیلی قدیمتر، یعنی طی قرون اول تا چهار میلادی بوجود آمده است. یكی از لهجههای زبان سغدی در مثال زبان یغنابی (سغدی جدید) هنوز نیز در مناطقی از تاجیكستان متداول است، ولی لهجه مذكور از لهجههای سغدی موجود در آثار خطی خیلی متفاوت میباشد.
دانلود كتاب:» کاربر گرامی ، برای دریافت(دانلود) کتاب می بایست به عضویت وب سایت درآمده و وارد حساب کاربری خود شوید.
